Krótka historia "Dzieł wszystkich" Michała Bakunina

Pierwszą edycję dzieł zebranych Bakunina zapoczątkował Max Nettlau (Michel Bakounine, Oeuvres, t. l, Paris, P.V. Stock 1895). Następnych 5 tomów, także pogrupowanych tematycznie ukazało się w latach 1907-1913 pod red. Jamesa Guillaume'a, któremu już w 1877 r. jedynie brak pieniędzy uniemożliwił rozpoczęcie własnej edycji. Wybuch I wojny światowej stanął na przeszkodzie kontynuacji przedsięwzięcia.

Pierwsze rosyjskie wydanie dzieł Bakunina miało miejsce w 1906 r. (Moskwa, 2 tomy). Wydanie londyńskie w języku rosyjskim pochodzi z 1915 r. (jeden tom zredagowany przez Sażina). Sażin - jeden z najbliższych współpracowników "Michela" w końcowym etapie jego życia, od 1882 r. stawiał sobie za cel wydanie wszystkich rękopisów Mistrza. Pieniądze zgromadzone na ten cel - 24 tys. rubli w carskich papierach wartościowych - przepadły podczas rewolucji 1905 r., toteż dopiero w roku 1913 podczas pobytu w Londynie mógł przystąpić do realizacji swoich planów. Po przyjeździe do Rosji Radzieckiej uzyskał w sierpniu 1920 r. poparcie Lenina i obietnicę pomocy finansowej dla projektu pełnej 15-tomowej edycji dzieł Bakunina. Ambitny pomysł nie został zrealizowany ponieważ Łunczarski nie był w stanie wyasygnować niezbędnych sum (Sażin domagał się za samo zdobycie rękopisów 5175 funtów szt. i 20 tyś. rubli).

W międzyczasie piotrogrodzkie wydawnictwo Gołos Truda opublikowało w latach 1919-1921 5 tomów pism Bakunina - w tym m.in. tekst Bóg i państwo, pominięty w wydaniu francuskim. Jednocześnie Jurij Stiekłow przystąpił do opracowywania 14-tomowej edycji Dzieł Zebranych Bakunina w porządku chronologicznym. Pomyślna koniunktura nie trwała jednak długo. Światło dzienne ujrzały jedynie 4 początkowe tomy (do 1861 r.) wydane w latach 1924-1925, lecz i one zostały niebawem wycofane ze sprzedaży.

W Niemczech 3-tomowe wydanie (1921-24) było zasługą kierowanego przez Rockera berlińskiego Der Syndycalist. Dwa następne tomy zniszczyli naziści. W języku hiszpańskim La Protesta zdążyła opublikować przed 1931 r. połowę planowanych 10 woluminów, zaś edycja barcelońska z 1936 r. została storpedowana przez wojnę domową.

Jeśli dodamy do tego zaprzestanie po siódmym tomie publikacji Archives Bakounine (Leiden 1961-1974) wskutek śmierci kierującego przedsięwzięciem A. Lehninga, nie sposób oprzeć się wrażeniu, że nad publikacją dzieł Bakunina ciążyło jakieś fatum.

Pierwsze pełne wydanie "Dzieł wszystkich" ukazało się dopiero w 2000 r. dzięki kilkudziesięcioletniej pracy zespołu Instytutu Historii Społecznej w Amsterdamie (Bakounine "Oeuvres completes" Amsterdam 2000 r. ISBN 90-6984-303-X). Na publikacje składa się ponad 350 tekstów i 1200 listów jakie Bakunin napisał w latach 1823 - 1876. Zgodnie z duchem czasów wydawnictwo dostępne jest jedynie na płycie CD-R...

O wydawnictwie więcej na: http://www.knaw.nl/bakunin/