Chcemy całkowitej emancypacji umysłowej ludu, chcemy całkowitego wyzwolenia ludu pod względem społeczno-ekonomicznym i politycznym.

I. Emancypacji umysłowej - ponieważ bez niej wolność polityczna i społeczna nigdy nie będzie ani całkowita, ani trwała. Wiara w Boga, wiara w nieśmiertelność duszy i w ogóle wszelki idealizm, jak wykażemy to później, stanowi, z jednej strony, nieodzowną podporę i uzasadnienie despotyzmu, wszelakiego rodzaju przywilejów i wyzysku ludu, z drugiej zaś - demoralizuje lud, dzieli bowiem jego istotę jakby na dwa sprzeczne ze sobą dążenia, pozbawiając go w ten sposób energii niezbędnej do wywalczenia należnych mu z natury rzeczy praw i do zbudowania sobie wolnego i szczęśliwego życia.
Wynika stąd jednoznacznie, że jesteśmy zwolennikami ateizmu i materializmu.

II. Wyzwolenia ludu pod wzglądem społeczno-ekonomicznym - w przeciwnym bowiem razie każda wolność byłaby obrzydliwą i dętą fikcją. Ekonomiczna egzystencja ludów zawsze była kamieniem węgielnym i rzeczywistym wytłumaczeniem ich bytu politycznego. Wszystkie dawniejsze i obecne ustroje polityczne i społeczne świata opierają się głównie na następujących podstawach: na fakcie podboju, na prawie dziedziczenia własności, na rodzinnym prawie ojca i męża oraz na uświęceniu każdej z tych podstaw przez religię, a wszystko to razem stanowi istotę państwa. Nieuniknionym skutkiem całego ustroju państwowego musiało być i było niewolnicze podporządkowanie ciężko pracującej i nieuczonej większości - tak zwanej wykształconej mniejszości wyzyskiwaczy. Nie do pomyślenia jest państwo bez przywilejów politycznych i prawnych, opartych z kolei na przywilejach ekonomicznych.

Pragnąc rzeczywistego i ostatecznego wyzwolenia ludu, domagamy się:

1) Zniesienia prawa własności dziedzicznej.

2) Zrównania kobiet z mężczyznami w prawach politycznych i społeczno-ekonomicznych, a więc zniesienia prawa rodzinnego i małżeństwa, tak kościelnego, jak cywilnego, które jest ściśle związane z prawem dziedziczenia.

3) Ze zniesieniem małżeństwa powstaje problem wychowania dzieci. Ich utrzymanie od chwili poczęcia w łonie matki do pełnoletniości, ich wychowanie i wykształcenie, równe dla wszystkich - od najniższego szczebla nauczania do najwyższej specjalizacji naukowej - zarazem techniczne i ogólne, przygotowujące człowieka i do pracy fizycznej, i do pracy umysłowej, powinno być głównym przedmiotem troski wolnego społeczeństwa.

Sprawiedliwość ekonomiczna musi, naszym zdaniem, spełniać dwa podstawowe warunki:
Ziemia należy tylko do tych, którzy ją sami uprawiają - do gmin rolniczych. Kapitały i wszystkie narzędzia pracy - do robotników, asocjacji robotniczych.

III. Cały przyszły ustrój polityczny powinien być swobodną federacją wolnych arteli (asocjacji) robotniczych - zarówno rolniczych, jak fabryczno-rzemieślniczych.

Dlatego też w imię wyzwolenia politycznego pragniemy przede wszystkim definitywnego zburzenia państwa, wyplenienia wszelkiej państwowości ze wszystkimi jej instytucjami kościelnymi, politycznymi, wojskowo- i cywilno-biurokratycznymi, prawnymi, naukowymi i finansowo-ekonomicznymi.

Pragniemy całkowitej wolności dla wszystkich narodów uciśnionych dzisiaj przez imperium, wolności z prawem najszerszego samostanowienia w oparciu o- ich własne instynkty, potrzeby i wolę, ażeby te spośród nich, które zechcą zostać członkami narodu rosyjskiego, mogły na zasadzie tworzonej od dołu federacji utworzyć wspólnie naprawdę wolną i szczęśliwą społeczność, pozostającą w przyjaznym i federacyjnym związku z analogicznymi społecznościami Europy i całego świata.

* Mikołaj Iwanowicz Żukowski
Urodził się w 1833 r. w guberni orenburskiej jako syn właściciela niewielkiego majątku ziemskiego. Po ukończeniu Uniwersytetu Moskiewskiego krótko pracował w archiwum Ministerstwa Spraw Zagranicznych. W 1862 r. zamieszany wraz ze swymi braćmi, Włodzimierzem i Wasylem, w sprawę nielegalnej drukarni studenta Piotra Bałłoda, musiał wyjechać za granicę. Został zaocznie skazany przez Sąd Senatu za niestawienie się przed sądem na pozbawienie wszystkich praw i konfiskatę majątku.

W Londynie pomocy udzielili mu Hercen i Ogariow, a on poświęcił pierwsze lata na emigracji organizowaniu kolportażu wydawnictw Hercenowskich do Rosji. Osiadł w tym celu, zgodnie z życzeniem Hercena, w Dreźnie. Od 1864 r. przeniósł się do Szwajcarii i od razu zdobył poważną pozycję w życiu emigracji rosyjskiej. W 1867 r. zetknął się po raz pierwszy z przybyłym do Genewy Bakuninem, stając się odtąd jego najbliższym współpracownikiem i przyjacielem. Wydawał wspólnie z nim i Mikołajem Utinem "Narodnoje Dieło", opuszczając następnie to pismo z powodu rozdźwięków z Utinem.

W latach 1869-1870 brał udział w akcji wydawniczej Bakunina i Nieczajewa. Mimo negatywnej oceny postawy Nieczajewa ogłosił publiczny protest w jego obronie. Był członkiem "Ligi Wolności i Pokoju" i "Aliansu Demokracji Socjalistycznej", a następnie, po rozwiązaniu tej organizacji, znalazł się w genewskiej sekcji I Międzynarodówki. Opuścił ją demonstracyjnie w 1872 r. po wykluczeniu z niej Bakunina.

W 1876 r. - w myśl porozumienia między "młodymi bakuninistami" a rewolucjonistami przybyłymi z Rosji - został współredaktorem gazety "Rabotnik", a po jej zamknięciu - "Obszcziny". Wchodził także w skład redakcji wydawanego przez anarchistów Ch. Perrona i E. Reclusa pisma "Le Travailleur". W latach 80-ych odsunął się od działalności politycznej. Zmarł w Genewie 10 maja 1895 r.